Lợi Ích Cho Sức Khoẻ Của Cà-Phê
"Đông phương có trà, Tây phương có cà-phê."
Sự nhận xét này gần như một định đề về một loại thức uống có ảnh hưởng mạnh mẽ
đến sức khoẻ và văn hoá của con người, đồng thời có cùng một hoá chất,
caffeine, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khoẻ, đặc biệt là gan, tim và não, ba bộ phận quan
trọng của con người.
Khoa học hiện đại cho biết, trong một tách, thì số lượng caffeine của cà-phê
gấp đôi của trà.
Theo truyền thuyết cổ xưa của Trung Hoa, trà được Hoàng đế Thần Nông phát hiện
vào năm 2737 TCN khi những chiếc lá hoang dã rơi vào nồi nước đang sôi của
ông. Tuy nhiên, các bằng chứng khảo cổ và lịch sử cho thấy cây trà có thể đã
được trồng tại Trung Hoa từ 6,000 năm trước; ban đầu chúng được dùng làm thực
phẩm hoặc dược liệu trước khi trở thành loại đồ uống phổ biến vào nhiều thế kỷ
sau đó.
Trong khi đó, cà-phê được sử dụng như một loại đồ uống pha chế mới chỉ bắt đầu
vào khoảng thế kỷ thứ 15 tại Yemen, sau khi các cây cà phê hoang dã được phát
hiện trước đó trên cao nguyên Ethiopia vào thế kỷ thứ 9. Mãi cho đến thế kỷ
thứ 18, cà-phê mới trở thành loại đồ uống thông dụng cho Âu, Á và Mỹ châu.
Ở Nhật Bản, vào thế kỷ thứ 12, nghệ thuật uống trà được phát triển thành Trà
đạo (Sadō hoặc Chanoyu), mang đậm triết lý Thiền tông. Buổi lễ của trà đạo
không chỉ để pha trà mà còn là cách rèn luyện tâm hồn, hướng đến sự tĩnh lặng,
hòa hợp và trân trọng từng khoảnh khắc giữa người với người.
Nghệ thuật "Trà Đạo" được phổ biến rộng rãi và ảnh hưởng đến văn hoá của Đông
phương.
Thơ về trà đạo thường mang màu sắc thanh tịnh, giúp con người tìm lại sự bình
yên trong tâm hồn và buông bỏ những lo toan của cuộc sống.
"Nhấp ngụm trà thơm lòng thanh thản
Khói trầm nghi ngút quyện hương hoa."
Trà Đạo của Nhật Bản được tóm tắt trong bốn chữ Hòa - Kính - Thanh - Tịch do
Sen no Rikyu, người khai sinh ra trà đạo, hướng con người đến sự hoàn thiện về
tâm hồn.
Hòa (和 - Wa): Sự hòa hợp. Hòa hợp
giữa con người với thiên nhiên xung quanh. Hòa hợp giữa chủ nhà và khách
thưởng thức trà. Hòa hợp giữa các dụng cụ pha trà với nhau.
Kính (敬 - Kei): Sự tôn trọng. Lòng kính trọng đối với vạn vật và mọi người xung quanh.Tôn
trọng sự khác biệt và không phân biệt tuổi tác, địa vị xã hội. Sự chân thành,
bình đẳng xuất phát từ tận đáy lòng.
Thanh (清 - Sei): Sự thanh nhã.
Giữ gìn sạch sẽ các dụng cụ pha trà một cách cẩn thận. Giữ cho tâm hồn trong
sạch, rũ bỏ những muộn phiền và ích kỷ. Đạt đến trạng thái tinh khiết trong cả
hành động lẫn suy nghĩ.
Tịch (寂 - Jaku): Sự an nhiên, tĩnh lặng Trạng thái an nhiên, tự tại khi ba yếu tố Hòa - Kính
- Thanh đã đạt đến đỉnh cao. Sự bình yên tuyệt đối trong tâm hồn, không bị lay
động bởi thế giới ồn ào bên ngoài. Cảm giác yên lặng nhưng đầy đủ và trọn vẹn.
Ở Việt Nam ta, vào đầu thế kỷ tứ 20, trà đã bị cụ Tú Xương liệt vào một trong
ba cái "lăng nhăng" trong những vần thơ để đời:
"Một trà, một rượu, một đàn bà,
Ba cái lăng nhăng nó quấy ta ..."
Đó là quan điểm của Đông phương về trà, còn quan điểm của Tây phương về cà-phê
thì sao?
Tây phương thường chú trọng đến khía cạnh khoa học, nên cho biết rằng:
Việc tiêu thụ lượng cà phê vừa phải, khoảng 3 đến 5 tách mỗi ngày, có liên quan đến việc giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đường loại 2, bệnh tim, các bệnh về gan và các rối loạn thoái hóa thần kinh như Parkinson và Alzheimer.
Nhờ chứa nhiều chất chống oxy hóa, cà phê còn yểm trợ cho sức khỏe và giúp tăng cường tuổi thọ.
Chỉ bấy nhiêu thôi cũng khiến nhiều người trong chúng ta phải ngừng đọc để vội
vã pha ly cà-phê thứ nhì trong buổi sáng.
Tuy nhiên, có một điều chúng ta cần phải lưu ý rằng, ăn nhiều quá sẽ bị bội
thực. Trong tiếng Việt, không có một từ ngữ Hán - Việt ngắn gọn nào để nói về
uống nhiều, như "bội ẩm" hay "bội tửu" được dùng phổ biến tương ứng với "bội
thực" cho việc uống. Khi uống quá nhiều nước hoặc chất lỏng, người ta thường
gọi trực tiếp là uống quá nhiều, ngộ độc nước (nếu uống quá nhiều nước lọc gây
loãng máu) hoặc say xỉn, quá chén (nếu uống nhiều rượu bia).
Điều cần lưu ý là
Ngay cả những thức ăn, thức uống được cho là tốt, nhưng việc tiêu thụ quá độ cũng sẽ trở nên nguy hại cho sức khoẻ.
Trở lại với lợi ích của cà-phê, thì trước hết chúng ta cần biết sự khác biệt
giữa cà-phê instant (hoà tan - tạm gọi là như vậy, vì chúng tôi không biết chữ
Việt tương đương như thế nào) và cà-phê xay từ hạt đã được rang chín.
Cả cà phê hòa tan và cà phê xay đều giàu chất chống oxy hóa, giúp giảm nguy cơ
mắc bệnh và tăng cường sự tỉnh táo. Tuy nhiên, cà phê xay thường chứa dung
lượng cao hơn các loại axit chlorogenic có lợi ích cho sức khoẻ và nhiều
caffeine hơn.
Có thể vài quý vị cho rằng như thế thì chỉ cần uống thêm vài tách cà-phê hoà
tan, thay vì phải chờ cà-phê xay nhỏ giọt. Vâng, thưa quý vị câu trả lời đã có
ở phần trên, đó gọi là "bội ẩm", hay đơn giản là "uống quá nhiều."
Nhìn chung, việc uống 3 đến 5 tách cà phê mỗi ngày có liên quan đến lão hóa
sinh học chậm hơn và tăng lượng telomere nhiều hơn, giúp giảm thiểu tổn thương
tế bào và hạ thấp nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến tuổi tác. Những lợi ích
này, chủ yếu đến từ các hợp chất polyphenol thực vật như axit caffeine và axit
chlorogenic, thay vì chỉ riêng caffeine.
Tác động của cà phê đối với tiến trình lão hóa:
- Hoá chất Polyphenol trong cà phê hoạt động như những chất chống oxy hóa mạnh mẽ, giúp giảm căng thẳng oxy hóa và chống lại tổn thương do tế bào gốc tự do gây ra.
- Nghiên cứu cho thấy các hợp chất trong cà phê liên kết và kích hoạt NR4A1 – một thụ thể protein đóng vai trò điều hòa việc sửa chữa mô (tế bào), chuyển hóa và phản ứng với căng thẳng.
- Việc tiêu thụ ở mức độ vừa phải có liên quan đến việc giảm các thay đổi về methyl hóa DNA (vốn gắn liền với tình trạng viêm và suy giảm chuyển hóa), giúp tế bào duy trì sự trẻ trung về mặt sinh học.
- Các nghiên cứu cho thấy mối liên hệ giữa việc tiêu thụ cà phê điều độ hàng ngày với việc bảo toàn telomere, qua đó bảo vệ nhiễm sắc thể (chromosomes) khỏi tình trạng thoái hóa sớm.
- Rủi ro khi uống quá nhiều cà phê: Uống hơn 5 tách mỗi ngày có thể làm rối loạn chu kỳ giấc ngủ, từ đó đẩy nhanh sự lão hóa.
- Lượng caffeine cao có thể gây tăng huyết áp, lo âu và làm giảm khả năng hấp thụ khoáng chất.
Thông thường, khi nói đến chuyện uống cà-phê, thì nhiều người trong chúng ta
sẽ hình dung ra những nhóm đàn ông "lê la" ở các quán cà-phê, bàn chuyện "vá
trời" hay "bình thiên hạ". Thế nhưng, nếu quý vị có dịp ghé qua các tiệm
cà-phê nổi tiếng của Mỹ, như Starbucks, thì sẽ thấy số phụ nữ mua cà-phê không
phải là ít. Bởi vậy cho nên viện đại học y khoa Johns Hopkins có một bài biên khảo về việc uống cà-phê của phái nữ mang tựa đề "9 lý do tại sao uống cà phê (với lượng vừa phải) lại tốt cho sức khỏe của
bạn." Chúng tôi xin tạm lược dịch như sau:
1. Bạn có thể sống lâu hơn.
Các nghiên cứu gần đây cho thấy những người uống cà phê ít có khả năng tử
vong vì một số nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở phụ nữ: bệnh tim mạch
vành, đột quỵ, tiểu đường và bệnh thận.
2. Cơ thể bạn có thể chuyển hóa glucose (hay đường) tốt hơn.
Đó là giả thuyết đằng sau các nghiên cứu cho thấy những người uống nhiều cà
phê ít có nguy cơ mắc bệnh tiểu đường loại 2 hơn.
3. Bạn sẽ ít có nguy cơ bị suy tim hơn.
Việc uống từ một đến hai tách cà phê mỗi ngày có thể giúp ngăn ngừa suy tim
– tình trạng tim bị suy yếu và gặp khó khăn trong việc bơm đủ máu đi khắp cơ
thể.
4. Bạn sẽ ít có nguy cơ mắc bệnh Parkinson hơn.
Caffeine không chỉ liên quan đến việc giảm nguy cơ mắc bệnh Parkinson mà còn
có thể giúp người bệnh kiểm soát các cử động của mình tốt hơn.
5. Gan của bạn sẽ cảm ơn bạn.
Cả cà phê thường và cà phê decaf dường như đều có tác dụng bảo vệ gan của
bạn. Nghiên cứu cho thấy những người uống cà phê có nhiều khả năng có mức
men gan (liver enzyme) ở mức khỏe mạnh hơn những người không uống cà phê.
6. DNA của bạn sẽ trở nên bền vững hơn.
Cà phê rang đậm giúp giảm thiểu tình trạng đứt gãy các sợi DNA – một hiện
tượng xảy ra tự nhiên nhưng có thể dẫn đến ung thư hoặc khối u nếu không
được các tế bào sửa chữa.
7. Nguy cơ mắc ung thư cuống ruột (colon cancer) của bạn sẽ giảm đáng kể.
Cứ 23 phụ nữ thì có một người mắc ung thư cuống ruột. Tuy nhiên, các nhà
nghiên cứu nhận thấy rằng những người uống cà phê — dù là loại đã khử
caffeine hay loại thường — có 26% thấp hơn về nguy cơ mắc ung thư đại trực
tràng (colorectal cancer).
8. Bạn có thể giảm nguy cơ mắc bệnh Alzheimer.
Gần hai phần ba số người Mỹ mắc bệnh Alzheimer là phụ nữ. Tuy nhiên, lượng
caffeine trong hai tách cà phê có thể mang lại hiệu quả bảo vệ đáng kể trước
nguy cơ mắc căn bệnh này. Trên thực tế, các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng
phụ nữ từ 65 tuổi trở lên uống từ hai đến ba tách cà phê mỗi ngày có nguy cơ
mắc chứng sa sút trí tuệ thấp hơn.
9. Bạn sẽ ít có nguy cơ bị đột quỵ hơn.
Đối với phụ nữ, việc uống ít nhất một tách cà phê mỗi ngày có liên quan đến
nguy cơ đột quỵ thấp hơn; đây là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ tư ở
phụ nữ.
Thay lời kết.
Tuy nhiên, tất cả các bài biên khảo về cà-phê đều nhấn mạnh một câu "không nên uống cà-phê quá độ" vì, hầu như, những gì quá độ (quá nhiều) cũng dễ đưa đến những hậu quả
không tốt. Với cà-phê thì dễ thấy hơn, như nhịp tim sẽ nhanh hơn, tăng áp
huyết, gây cảm giác lo lắng hồi hộp, mất ngủ ... Thế cho nên, hầu hết các bài
viết đều cho rằng mỗi ngày chỉ nên uống tối đa từ 3 đến 5 tách, mỗi tách là
8-ounce, hay tổng số là 400 milligrams chất caffeine. Điều chúng ta cũng nên
chú ý là một ly cà-phê, 16 ounces, đã bằng 2 tách rồi. Đó là chưa kể đến việc
đậm hay nhạt của cách pha chế.
Biên soạn: Bùi Phạm Thành
Tham khảo:
8 of the Best Drinks to Support Healthy Aging, According to Nutritionists
Coffee linked to slower brain aging in study of 130,000 people
Google search: "coffee and healthy aging"
Post a Comment