Tình Hình Biển Đông Trong Tháng Bảy 2026
Ngày xưa, giữa thế kỷ thứ 16, năm 1520, nhà thám hiểm Bồ Đào
Nha Ferdinand Magellan, sau khi vượt qua eo biển đầy bão tố và nguy hiểm
ở mũi cực nam Nam Mỹ để tiến vào vùng nước êm đềm, tĩnh lặng. Ông gọi nó là
Mar Pacífico (Peaceful Sea - Biển Thái Bình), mà chúng ta, người Việt Nam, gọi
là Biển Đông.
Tên gọi Biển Thái Bình mãi còn ghi trong lịch sử của nhân loại. Thế nhưng đến
giữa thế kỷ thứ 20, năm 1947, Trung cộng tuyên bố chủ quyền với bản đồ "đường
9 đoạn", và trở nên gay gắt hơn vào năm 1974 với việc dùng vũ lực chiếm giữ
quần đảo Hoàng Sa, phát triển thành các tranh chấp khu vực rộng lớn hơn sau
Hiệp ước Hòa bình San Francisco năm 1951.
Kể từ đó, Thái Bình Dương trở thành thùng thuốc súng chờ ngày bùng phát, giữa
các quốc gia trong khu vực như Trung cộng, Việt Nam, Phi Luật Tân, Mã Lai,
Brunei, Đài Loan và Hoa Kỳ.
Nơi đây, nhân dịp kỷ niệm 10 năm ngày phán quyết của toà trọng tài quốc tế về
sự tranh chấp của khu vực này giữa Trung cộng và Philippines, chúng ta thử
lược qua một số dữ kiện "nóng" xảy ra trong tháng 7 năm 2026 giữa hai quốc gia
nói trên, cũng như các quốc gia trong khu vực.
Có thể nói, tháng 7 năm 2026 là một trong những tháng căng thẳng nhất tại Biển
Đông trong những năm gần đây. Mặc dù không xảy ra xung đột quân sự toàn diện,
nhưng đã có sự gia tăng đáng kể các vụ va chạm trực tiếp, tập trận quân sự,
phản đối ngoại giao và sự can dự của quốc tế—đặc biệt là giữa Trung cộng và
Philippines.
1. Va chạm trực tiếp tại Bãi Cỏ Mây (ngày 20–21 tháng 7)
Sự kiện đáng chú ý nhất đã diễn ra tại Bãi Cỏ Mây (tên quốc tế là Second
Thomas Shoal, Philippines gọi là Ayungin Shoal), nơi lực lượng Cảnh sát biển
Trung cộng và Hải quân Philippines đã xảy ra một cuộc đối đầu trực diện hiếm
thấy.
- Phía Philippines cho biết nhân viên Trung cộng đã áp sát tàu của họ, sử dụng gậy gỗ đả thương một thủy thủ Philippines.
- Trung cộng cáo buộc phía Philippines là bên khơi mào cuộc đối đầu và xâm phạm vùng biển của họ.
- Các đoạn video của cả hai bên công bố cho thấy cảnh nhân viên xô đẩy, vật lộn và đánh nhau bằng mái chèo cũng như gậy gộc.
Sự việc này đánh dấu một bước leo thang so với các vụ việc trước đó, vốn chủ
yếu chỉ liên quan đến việc sử dụng vòi rồng, các hành động ngăn chặn hoặc
chiếu tia laser gây lóa mắt.
2. Các vụ đối đầu liên tiếp gần bãi cạn Scarborough
Vào cuối tháng 7, căng thẳng chuyển hướng sang khu vực bãi cạn Scarborough.
Các tàu của Lực lượng Hải cảnh Trung cộng đã:
- Phun vòi rồng,
- Thực hiện các hành động áp sát rất gần,
- Tìm cách ngăn chặn các tàu đánh cá của Philippines.
Philippines mô tả những hành động này là nguy hiểm và bất hợp pháp, trong
khi Trung cộng tuyên bố họ đang thực thi chủ quyền đối với nơi mà họ gọi là
đảo Hoàng Nham (Huangyan).
3. Trung cộng mở rộng các hoạt động quân sự
Trong tháng 7, Trung cộng đã tiến hành nhiều cuộc tập trận hải quân và không
quân trên khắp Biển Đông.
Các cuộc tập trận bao gồm:
- Tuần tra hải quân,
- Hoạt động của máy bay chiến đấu,
- Phối hợp với lực lượng cảnh sát biển,
- Thực tập đổ bộ.
Trung cộng tuyên bố đây là những cuộc tập trận thường lệ nhằm bảo vệ chủ
quyền. Trong khi đó, các quốc gia láng giềng lại coi đó là hành động phô
trương sức mạnh quân sự nhằm củng cố các yêu sách lãnh thổ của Trung cộng.
4. Philippines tăng cường các liên minh
Hoa Kỳ và Nhật Bản đã cùng Philippines tham gia các cuộc tập trận trên biển
từ ngày 21 đến 25 tháng 7.
Các cuộc tập trận bao gồm sự tham gia của:
- Tàu chiến,
- Tàu tuần tra của lực lượng bảo vệ bờ biển,
- Máy bay giám sát,
- Máy bay chiến đấu.
Mục đích được công bố là nhằm nâng cao khả năng phối hợp tác chiến và duy
trì tự do hàng hải.
Trung cộng đã chỉ trích các cuộc tập trận này, coi đó là sự can thiệp từ bên
ngoài vào các vấn đề của khu vực.
Sự hiện diện và nguồn tài trợ quân sự của Hoa Kỳ: Nhóm Tàu sân bay Tác chiến số 5 của Hải quân Hoa Kỳ, do tàu USS George Washington dẫn đầu, đã hoạt động tại eo biển Luzon và Biển Đông, trong khi Washington cam kết khoản ngân sách lên tới 9 triệu USD để mở rộng một cầu cảng của Lực lượng Tuần duyên Philippines tại Palawan.
5. Hoạt động Ngoại giao của khối ASEAN
Các vụ đối đầu diễn ra ngay trước và trong thời gian diễn ra các cuộc họp
ASEAN do Philippines chủ trì.
Các bộ trưởng ngoại giao đã thảo luận về:
- Giảm căng thẳng trên biển,
- Hoàn tất Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (South China Sea Code of Conduct),
- Ngăn chặn nguy cơ leo thang quân sự ngoài ý muốn.
Mặc dù đã có các cuộc thảo luận, song không đạt được bước đột phá ngoại giao
đáng kể nào.
6. Các lập trường pháp lý đối lập vẫn không thay đổi
Hai lập trường pháp lý chính vẫn tiếp tục xung đột.
Lập trường của Trung cộng:
- Tuyên bố "quyền lịch sử" đối với phần lớn Biển Đông thông qua "đường chín đoạn",
- Bác bỏ phán quyết của trọng tài quốc tế năm 2016.
Lập trường của Philippines:
- Dựa vào phán quyết trọng tài năm 2016,
- Lập luận rằng Bãi Cỏ Mây (Second Thomas Shoal) và Bãi cạn Scarborough nằm trong Vùng Đặc quyền Kinh tế của nước này theo quy định của UNCLOS.
Không bên nào có dấu hiệu thay đổi lập trường pháp lý của họ.
7. Mối quan ngại ngày càng tăng của quốc tế
Trong suốt tháng 7:
- Hoa Kỳ lên án các hành động hung hăng của Trung cộng,
- Nhật Bản tiếp tục hợp tác an ninh với Manila,
- Một số chính phủ phương Tây và khu vực kêu gọi kiềm chế,
- Nhiều quốc gia tái khẳng định sự ủng hộ đối với luật pháp quốc tế về biển và quyền tự do hàng hải.
Nhận xét tổng quát
| Khía Cạnh | Tháng 7 năm 2026 |
| Căng thẳng quân sự | Gia tăng đáng kể |
| Va chạm trực tiếp | Cao nhất trong nhiều năm qua |
| Diễn tập hải quân | Được mở rộng bởi cả Trung cộng và các đồng minh |
| Đàm phán ngoại giao | Tiến triển hạn chế |
Tầm quan trọng của tháng 7 năm 2026
Tháng 7 năm 2026 đánh dấu sự chuyển dịch từ các chiến thuật chủ yếu thuộc "vùng xám" — chẳng hạn như bám đuôi tàu thuyền, sử dụng vòi rồng và các hành động ngăn chặn — sang những cuộc đối đầu trực tiếp, "chân tay", giữa nhân sự các bên. Mặc dù không có súng đạn nào được sử dụng và cũng không xảy ra xung đột vũ trang, các nhà phân tích vẫn coi đây là một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy nguy cơ tính toán sai lầm đã gia tăng. Đồng thời, Philippines tăng cường hợp tác an ninh với Hoa Kỳ và Nhật Bản, trong khi Trung cộng tiếp tục thể hiện quyết tâm thực thi các yêu sách của họ thông qua các hoạt động duy trì thường xuyên của lực lượng hải cảnh và quân đội.
Tuy nhiên, cho đến ngày hôm nay thì "Mặt trận miền Đông vẫn yên tĩnh" và "Thái Bình Dương vẫn là vùng biển thái bình (Mar Pacífico)."
Biên soạn: Bùi Phạm Thành
Post a Comment