Tin Tức Biển Đông

Đầu năm 2026, Biển Đông, ngòi lửa chiến tranh của khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đang hứa hẹn sự gia tăng hoạt động quân sự, với sự góp mặt của Nga và Iran. Trong khi đó, Âu Châu, khối NATO, và Liên Hiệp Quốc vẫn khoanh tay ngồi nhìn. Thỉnh thoảng lại “xỉ vả” Hoa Kỳ về việc không giúp đỡ sinh mạng và tiền bạc cho họ. Thành ngữ Mỹ có câu “With friends like that, who needs enemies?”, tạm dịch là “Với bạn như thế, thì ai cần đến kẻ thù?”  Song song với hoạt động quân sự, hoạt động ngoại giao cũng đang được chuẩn bị, với Philippines hiện là chủ tịch của ASEAN, có nhiệm vụ tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN năm 2026.

Hoạt động quân sự

Với sự hung hăng của Trung cộng trên Biển Đông, nhất là các vụ va chạm với Philippines,  Hoa Kỳ đã điều động Hàng Không Mẫu Hạm (HKMH) lớp Nimitz, USS Abraham Lincoln (CVN-72), và Nhóm tác chiến số 3 hiện diện thường trực tại khu vực này.

USS Abraham Lincoln là HKMH được vận chuyển bằng năng lượng hạt nhân (nguyên tử), có tầm hoạt động xa không giới hạn, với khoảng 3,200 sĩ quan và thuỷ thủ, cùng với một phi đoàn gồm phi công và nhân viên khoảng 2,480 nhân viên, với 90 phản lực cơ chiến đấu và trực thăng. Ngoài ra còn được hộ tống bởi 6 đến 10 chiến hạm, và như thế lực lượng của mỗi HKMH nhiều hơn một sư đoàn trên đất liền. Đó là chưa kể đến lực lượng binh sĩ tấn công và đổ bộ (thường là Thuỷ Quân Lục Chiến) gồm từ 300 đến 1,000 người.

Lực lượng hải quân Hoa Kỳ hiện có 11 KHMH nguyên tử và một HKMH tối tân nhất, Ford-class, hiện đang hoạt động trên khắp đại dương.

Trong khi đó, Trung cộng, Nga và Iran đã bắt đầu cuộc tập trận hải quân "Ý chí vì hòa bình 2026 (Will For Peace 2026)" vào ngày 9 tháng 1. Mặc dù được tổ chức ở vùng biển Nam Phi, cuộc tập trận này có sự tham gia của các quốc gia chủ chốt ở Biển Đông.

Những thay đổi về ngoại giao và chiến lược

Hiện nay, Philippines đang là chủ tịch ASEAN, và đang chuẩn bị cho hội nghị thượng đỉnh ASEAN năm 2026. Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. đang phải đối mặt với hai thách thức là giảm leo thang căng thẳng với Trung cộng đồng thời bảo vệ lợi ích quốc gia của Philippines.

Các nhà phân tích về tình hình Biển Đông cho rằng với nỗ lực của Philippines và các quốc gia hiện đang có sự tranh chấp chủ quyền trong khu vực, hội nghị thượng đỉnh ASEAN cũng khó có thể đạt được thỏa thuận về Biển Đông với Bắc Kinh trong năm 2026.

Tiến bộ trong việc xây dựng Bộ quy tắc ứng xử (CoC): Trung cộng và các thành viên ASEAN đã bày tỏ cam kết mới về việc hoàn thiện Bộ quy tắc ứng xử ràng buộc về mặt pháp lý vào mùa thu năm 2026. Tuy nhiên, các nhà phân tích vẫn tỏ ra hoài nghi do những bất đồng sâu sắc về phạm vi địa lý và địa vị pháp lý của bộ quy tắc này.

Tranh chấp về cơ sở hạ tầng: Ngày 9 tháng 1, Việt Nam chính thức phản đối việc Trung cộng lắp đặt các trạm mặt đất của hệ thống nhận dạng tự động (Automatic Identification System - AIS) tại quần đảo Hoàng Sa, cho rằng đây là hành động vi phạm chủ quyền của Việt Nam.

Theo quy định hàng hải của Trung cộng, tất cả các tàu thuyền trong vùng lãnh hải mà họ tuyên bố chủ quyền đều phải trang bị bộ phận phát tín hiệu AIS và duy trì tín hiệu hoạt động, được kiểm soát bởi hệ thống vệ tinh BeiDou và bộ phận dưới đất của Trung cộng.

An ninh cáp ngầm dưới biển: Philippines đã tăng cường bảo vệ các đường dây cáp ngầm dưới biển vào tháng 1 năm 2026, coi chúng là yếu điểm chiến lược của vùng đang có sự tranh chấp chủ quyền với Trung cộng, còn gọi là "vùng xám (grey zone)."

Đánh giá của Ngũ Giác Đài (Lầu Năm Góc): Một báo cáo của Ngũ Giác Đài ngày 9 tháng 1 nhấn mạnh rằng, bất chấp những thay đổi trong giới lãnh đạo ở Bắc Kinh, Trung cộng vẫn tiếp tục hiện đại hóa quân đội một cách không ngừng nghỉ hướng tới mục tiêu năm 2027, với trọng tâm đặc biệt là "gia tăng áp lực ở Biển Đông."

Để đối đầu với Bắc Kinh trên Biển Đông, ngoài việc điều động Hàng Không Mẫu Hạm USS Abraham Lincoln đến khu vực, Hải quân Hoa Kỳ cũng đã điều động tàu ngầm tấn công "tàng hình" hàng đầu, USS Seawolf (SSN-21), đến khu vực này vào đầu tháng Giêng để duy trì sự hiện diện thường xuyên ngầm dưới đáy biển

USS Seawolf (SSN-21)

Ngoài ra, Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Hoa Kỳ đã chuẩn bị các kế hoạch cho một cuộc "phô trương sức mạnh", có thể bao gồm các cuộc trình diễn tấn công chính xác bằng hệ thống HIMARS để thể hiện quyết tâm chống lại hành vi "cưỡng ép" trên biển của Trung cộng.

Đồng thời, Mỹ và Philippines đã đặt kế hoạch cho hơn 500 hoạt động quân sự chung cho năm 2026, đánh dấu sự hợp tác sâu rộng nhất trong lịch sử giữa hai nước. Các hoạt động này bao gồm các cuộc tập trận chiến đấu quy mô lớn và tuần tra hải quân chung nhằm tăng cường khả năng răn đe.

Tuy nhiên, cho đến nay, thì “Mặt Trận Miền Đông Vẫn Yên Tĩnh.”

Biên soạn: Bùi Phạm Thành

(Đặc San Lâm Viện)