Lịch Trăng Tròn Năm 2026

Nhìn lên trời hỏi chị Hằng:

"Một năm có mấy ngày rằm tròn trăng?"

-- Bùi Phạm Thành

Hiện tượng Trăng tròn xảy ra khi Trái Đất nằm đúng ngay giữa Mặt Trời và Mặt Trăng. Sự thẳng hàng này bảo đảm toàn bộ mặt trăng hướng về phía chúng ta được chiếu sáng bởi ánh Mặt Trời và phản chiếu xuống Trái Đất.

Bởi vì quỹ đạo của Mặt Trăng quanh Trái Đất, cùng với góc chiếu của ánh sáng mặt trời lên bề mặt Mặt Trăng và phản chiếu trở lại hành tinh của chúng ta thay đổi. Điều đó tạo ra các hình dạng khác nhau của Mặt Trăng.

Theo Niên Giám của Nhà Nông (Farmers' Almanac) thì dưới đây là danh sách đầy đủ các kỳ Trăng tròn, chúng ta gọi là mùa trăng, trong năm nay, 2026, và tên gọi truyền thống của chúng, dựa theo cách gọi tên của người bản địa (Native Americans - vẫn thường được gọi là người da đỏ) từ thời Hoa Kỳ lập quốc.

(Ghi chú: Giờ được ghi theo giờ của miền Đông Hoa Kỳ.
Dấu * cho biết đó là Super Moon, có thể tạm dịch là Siêu Trăng (hoặc Siêu Mặt Trăng). Đây là hiện tượng trăng tròn diễn ra khi Mặt Trăng nằm ở vị trí gần Trái Đất nhất - cận điểm - trên quỹ đạo hình bầu dục, khiến Mặt Trăng trông to hơn khoảng 14% và sáng hơn khoảng 30% so với trăng tròn thông thường.)

	Thứ Bảy, ngày 3 tháng 1 - 5:03 sáng - Trăng Sói * Tiếng hú của sói thường được nghe thấy vào thời điểm này trong năm. Mặc dù một số người cho rằng sói hú vì đói, nhưng thực tế sói hú để đánh dấu lãnh thổ, tìm kiếm các thành viên khác trong đàn, củng cố mối quan hệ xã hội và tập hợp lại để săn mồi.
	Chủ nhật, ngày 1 tháng 2 - 5:09 chiều - Trăng Tuyết Tháng Hai thường là thời điểm có tuyết rơi dày, nhiều nhất của mùa đông, ở Bắc Mỹ.
	Thứ Ba, ngày 3 tháng 3 - 6:38 sáng - Trăng Giun -  Nguyệt thực toàn phần Theo truyền thống, người ta tin rằng Mặt Trăng này được đặt tên theo loài giun đất bò ra từ đất ấm lên vào mùa xuân, cùng với các loại ấu trùng bắt đầu xuất hiện từ vỏ cây và những nơi ẩn náu khác trong mùa đông.
	Thứ Tư, ngày 1 tháng 4 - 10:12 tối - Trăng Hồng Trăng tròn lần này được đặt tên theo sự nở rộ của loài hoa "rêu màu hồng", hay còn gọi là hoa phlox dại mọc trên mặt đất - một trong những loài hoa mùa xuân nở sớm nhất. Đây cũng là mùa trăng tròn đầu tiên của mùa Xuân.
	Thứ Sáu, ngày 1 tháng 5 - 1:23 chiều - Trăng Hoa Tháng này, hoa nở rộ khắp nơi. Chủ nhật, ngày 31 tháng 5 - 4:45 sáng - Trăng Xanh "Trăng xanh" là trăng tròn thứ hai trong cùng một tháng dương lịch, xảy ra cứ 2-3 năm một lần. Tên gọi này bắt nguồn từ sự hiếm hoi của hiện tượng này, thế cho nên có  câu thành ngữ "hiếm khi xảy ra" (once in a blue moon), chứ không phải do mặt trăng thực sự có màu xanh.
	Thứ Hai, ngày 29 tháng 6 - 7:57 tối - Trăng Dâu Tây Đây là thời điểm thu hoạch dâu tây rừng chín rộ ở khu vực Đông Bắc Hoa Kỳ. Đây là mùa trăng cuối của mùa Xuân, và cũng là mùa trăng đầu của mùa Hè.
	Thứ Tư, ngày 29 tháng 7 - 10:36 sáng - Trăng Nai Vào thời điểm này trong năm, gạc (sừng) của hươu (nai) đực đang trong giai đoạn phát triển mạnh.
	Thứ Sáu, ngày 28 tháng 8 - 12:19 sáng - Trăng Cá Tầm - Nguyệt thực một phần Người ta cho rằng loài cá Sturgeon (cá tầm) ở Ngũ Đại Hồ và các hồ lớn, dễ đánh bắt nhất vào mùa trăng tròn này. Đây cũng là mùa trăng cuối của mùa Hè.
	Thứ Bảy, ngày 26 tháng 9 - 12:49 chiều - Trăng Bắp Còn gọi là Trăng Thu Hoạch (Harvest Moon) là trăng tròn xuất hiện gần nhất với điểm thu phân (Autumnal Equinox). Thời điểm này cũng trùng với mùa thu hoạch bắp (ngô) truyền thống ở Bắc Mỹ. Việt Nam gọi là Trăng Mùa Gặt (Trăng Mùa Lúa), và cũng là Trăng Trung Thu, Rằm Tháng Tám Âm Lịch.
	Thứ Hai, ngày 26 tháng 10 - 00:12 - Trăng Thợ Săn Đây là tháng mà các loài thú săn trở nên béo mập nhất để chuẩn bị cho giấc ngủ mùa đông. Thế cho nên là thời điểm thích hợp để săn bắn và tích trữ lương thực cho những tháng dài của mùa đông trước mặt.
	Thứ Ba, ngày 24 tháng 11 - 9:54 - Trăng Hải Ly * Đây là thời điểm con Hải ly (Beaver) hoàn tất việc chuẩn bị cho mùa đông và rút lui vào hang của chúng. Đây cũng là lúc những người săn bắt đặt bẫy để lấy bộ lông dày, chắc khỏe của chúng.
	Thứ Tư, ngày 23 tháng 12 - 20:28 - Trăng Lạnh * Đây là mùa trăng tròn cuối cùng của một năm, báo hiệu sự xuất hiện của cái lạnh thấu xương của mùa đông và những đêm dài nhất, vì thế còn gọi là Trăng Đêm Dài. Đồng thời mùa trăng này cũng thường là Siêu Trăng.

Có thể nói rằng tất cả các quốc gia trên thế giới, dù văn minh đến đâu chăng nữa, vẫn còn dựa vào nghề nông, nên đều có nhiều câu nói hoặc thành ngữ về nông nghiệp và mùa màng. Thí dụ như:

"April snow breeds grass." - Highlights that late spring snow provides moisture that helps grass grow.

("Tuyết tháng Tư giúp cỏ mọc." - Nhấn mạnh rằng tuyết cuối mùa xuân cung cấp độ ẩm giúp cỏ phát triển.

"If the ash leafs out before the oak, expect a wet season." - A weather prediction based on tree budding.

("Nếu cây tần bì ra lá trước cây sồi, hãy chuẩn bị cho một mùa mưa." - Dự báo thời tiết dựa trên sự nảy chồi của cây.)

"A dry May and a leaking June, make the farmer whistle a merry tune." - Suggests that dry weather followed by rain in early summer is ideal for crops.

("Tháng Năm khô hạn và tháng Sáu mưa nhiều khiến người nông dân huýt sáo một giai điệu vui vẻ." - Câu này ngụ ý rằng thời tiết khô ráo tiếp theo là mưa vào đầu mùa hè là lý tưởng cho việc trồng trọt.)

Trong văn chương dân gian, Viện Nam chúng ta có rất nhiều câu Ca Dao nói về thời tiết và mùa màng. 

Thí dụ như:

Khéo thay công việc nhà quê,

Quanh năm khó nhọc dám hề khoan thai.

Tháng CHẠP thời mắc trồng khoai,

Tháng GIÊNG trồng đậu, tháng HAI trồng cà.

Tháng BA cày vỡ ruộng ra,

Tháng TƯ gieo mạ thuận hòa mọi nơi.

Tháng NĂM gặt hái vừa rồi,

Bước sang tháng SÁU nước trôi đầy đồng.

Nhà nhà, vợ vợ, chồng chồng,

Đi làm ngoài đồng sá kể cơm trưa.

Tháng SÁU tháng BẢY đang vừa,

Vun trồng giống lúa, bỏ chừa cỏ tranh.

Tháng TÁM lúa trổ đã đành,

Tháng MƯỜI gặt hái cho nhanh kịp người.

Khó khăn làm mấy tháng trời,

Lại còn mưa nắng bất thời chờ trông.

Gặt rồi nộp thuế nhà công,

Từ rày mới được yên lòng ấm no.

Ngắn gọn hơn thì:

Tháng GIÊNG chân bước đi cày,

Tháng HAI vãi lúa ngày ngày siêng năng.

Thuận mưa lúa tốt đằng đằng,

Tháng MƯỜI gặt lúa ta ăn đầy nhà.

Hoặc là:

Cuối THU trồng cải, trồng cần,

Ăn đong sáu tháng, cuối XUÂN thì tàn.

Rồi đến một bài Ca Dao tiêu biểu mà hầu hết chúng ta đều đã nghe qua, hoặc đã thuộc lòng:

Tháng GIÊNG là tháng ăn chơi,

Tháng HAI trồng đậu, trồng khoai, trồng cà.

Tháng BA thì đậu đã già,

Ta đi, ta hái về nhà phơi khô.

Tháng TƯ đi tậu trâu bò,

Để ta sắp sửa làm mùa tháng NĂM.

Sớm ngày đem lúa ra ngâm,

Bao giờ mọc mầm ta sẽ vớt ra.

Gánh đi, ta ném ruộng ta,

Đến khi nên mạ, thì ta nhổ về.

Lấy tiền mượn kẻ cấy thuê,

Cấy xong rồi mới trở về nghỉ ngơi.

Cỏ lúa dọn đã sạch rồi,

Nước ruộng vơi mười, còn độ một hai.

Ruộng thấp đóng một gàu dai,

Ruộng cao thì phải đóng hai gàu sòng.

Chờ cho lúa trổ đòng đòng,

Bây giờ ta sẽ trả công cho người.

Bao giờ cho đến tháng MƯỜI,

Ta đem liềm hái ra ngoài ruộng ta.

Gặt hái ta đem về nhà,

Phơi khô quạt sạch ấy là xong công.

Nếu chúng ta đã từng quan sát bầu trời đêm, sẽ có thể nhận thấy Mặt Trăng dường như thay đổi hình dạng mỗi đêm. Có những đêm, Mặt Trăng có thể trông giống như một hình lưỡi liềm hẹp. Có những đêm khác, Mặt Trăng có thể trông giống như một vòng tròn sáng. Và có những đêm, thậm chí không thể nhìn thấy Mặt Trăng. Các hình dạng khác nhau của Mặt Trăng mà chúng ta nhìn thấy vào những thời điểm khác nhau trong tháng được gọi là các pha (phases) của Mặt Trăng.

Vị trí của Mặt Trăng và Mặt Trời trong mỗi pha của Mặt Trăng và hình ảnh Mặt Trăng nhìn từ Trái Đất trong mỗi pha.
Nguồn: NASA/JPL-Caltech

Hình dạng tròn hay khuyết này của mặt trăng thì tuỳ thuộc vào vị trí của Mặt Trăng, Quả Đất và Mặt Trời. Tất cả có 8 trường hợp và tên gọi:

🌑 Trăng non (không trăng) - New Moon: Lúc này Mặt Trăng nằm giữa Quả Đất và Mặt Trời, nên chúng ta không thể nhìn thấy gì cả.

🌒 Trăng lưỡi liềm - Waxing Crescent: Ở Bắc bán cầu, chúng ta thấy trăng lưỡi liềm khuyết dần là một vầng sáng mỏng hình lưỡi liềm ở bên phải.

🌓 Trăng thượng huyền - First Quarter: Chúng ta thấy được nửa vầng trăng.

🌔 Trăng khuyết qua tròn dần - Waxing Gibbous: Trăng khuyết dần nằm giữa nửa vầng trăng và trăng tròn. Khi này trăng đang tròn dần, chuyển từ khuyết sang tròn.

🌕 Trăng tròn - Full Moon: Chúng ta có thể thấy Mặt Trăng được chiếu sáng hoàn toàn trong những đêm trăng tròn.

🌖 Trăng tròn qua khuyết dần - Waning Gibbous: Pha trăng khuyết dần nằm giữa trăng tròn và nửa vầng trăng. Khi này trăng đang khuyết dần, chuyển từ tròn sang khuyết.

🌗 Trăng hạ huyền - Third Quarter: Chúng ta cũng thấy trăng hạ huyền là nửa vầng trăng. Nó là nửa đối diện với phần được chiếu sáng trong trăng thượng huyền.

🌘 Trăng khuyết, lưỡi liềm - Waning Crescent: Ở Bắc bán cầu, chúng ta thấy trăng khuyết là một vầng sáng mỏng hình lưỡi liềm ở bên trái.

Mặt trăng lần lượt chuyển qua tám hình thái này theo chu kỳ mỗi tháng. Mặt trăng mất khoảng 27.3 ngày để quay quanh Trái đất. Tuy nhiên, do cách ánh sáng mặt trời chiếu vào Mặt trăng, nên mất khoảng 29.5 ngày để đi từ lần trăng non này đến lần trăng non tiếp theo.

Biên soạn:

Bùi Phạm Thành

(Đặc San Lâm Viên)

Tham khảo:

2026 Full Moon calendar: When to see the Full Moon and Moon phases

https://www.astronomy.com/observing/full-moon-calendar-dates-times-types/

Moon Names

https://nativepartnership.org/moon-names/

What Are Moon Phases

https://spaceplace.nasa.gov/moon-phases/en/