Những Nhà Thám Tử

"Những Nhà Thám Tử" là một câu chuyện trinh thám mang tính cách khôi hài và châm biếm đầy thú vị, kể về một người đàn ông đang tìm kiếm người em gái thất lạc, đã thuê một thám tử lừng danh nhất New York. Nhưng với những phương pháp suy luận cầu kỳ của vị thám tử này đã hoàn toàn bị lu mờ trước lối suy nghĩ dựa trên lẽ thường tình, giản dị, đơn thuần vận dụng sự hiểu biết căn bản về bản chất con người cùng các phương pháp thực tiễn, phổ thông.

Trong truyện, O. Henry dùng tên Shamrock Jolnes cho một thám tử ở New York, với ý diễu cợt Sherlock Holmes, một nhân vật hư cấu, là thám tử lừng danh trong truyện trinh thám của tác giả người Anh, Arthur Conan Doyle, sống cùng thời với ông.

Giữa chốn đô thị phồn hoa rộng lớn, một người có thể biến mất một cách nhanh chóng tựa như ngọn nến vừa bị gió thổi tắt. Mọi lực lượng truy tìm, từ những kẻ đánh hơi lần theo dấu vết - những thám tử am tường mọi ngóc ngách mê cung của thành phố, cho đến những nhà điều tra chuyên suy luận lý thuyết - đều sẽ được huy động vào cuộc. Phần lớn trường hợp, người ta sẽ chẳng bao giờ còn nhìn thấy gương mặt của kẻ đã biến mất nữa. Nhưng, đôi khi, kẻ đó lại xuất hiện ở Sheboygan hay vùng đất hoang sơ Terre Haute, tự xưng bằng một cái tên đại khái như "ông Smith" hay "bà Wilson" và hoàn toàn mất trí nhớ về những chuyện đã qua, kể cả những khoản nợ lặt vặt ở các cửa hàng tạp hóa. Cũng có khi, sau bao công lao nạo vét lòng sông hay rà soát khắp các nhà hàng xem liệu kẻ mất tích đó có đang chờ một miếng bít tết bò chín kỹ hay không, người ta mới phát hiện ra rằng kẻ ấy, thực ra, chỉ chuyển sang sống ngay nhà bên cạnh.

Việc một con người bị biến mất khỏi cuộc sống thường nhật, tựa như hình vẽ người bằng phấn bị xóa sạch khỏi tấm bảng đen, là một trong những chủ đề đầy kịch tính và gây ấn tượng mạnh mẽ nhất.

Điển hình như trường hợp của bà Mary Snyder, một câu chuyện hẳn sẽ thu hút được nhiều sự chú ý.

Một người đàn ông trung niên tên là Meeks đã từ miền Tây đến New York để tìm người em gái của ông ta là bà Mary Snyder, một góa phụ năm mươi hai tuổi, người đã sống suốt một năm qua tại một khu nhà trọ tồi tàn như những ổ chuột trong một khu phố đông đúc.

Khi đến địa chỉ của Mary Snyder, ông Meeks được biết rằng bà Mary đã rời đi từ hơn một tháng trước. Đồng thời, không ai biết địa chỉ mới của bà ta.

Khi bước ra ngoài, ông Meeks đến gặp một nhân viên cảnh sát đang đứng ở góc phố và trình bày tình cảnh khó xử của mình.

"Em gái tôi rất nghèo," ông ta nói, "và tôi rất nóng lòng muốn tìm thấy nó. Gần đây tôi đã kiếm được khá nhiều tiền từ một mỏ chì, và tôi muốn nó được hưởng sự sung túc cùng tôi. Tôi có đăng tin tìm kiếm thì cũng vô ích, vì nó không biết chữ."

Viên cảnh sát vuốt bộ ria mép, vẻ mặt đầy suy tư và oai vệ đến mức ông Meeks dường như cảm nhận được những giọt nước mắt hạnh phúc của cô em gái Mary đang rơi xuống chiếc cà vạt xanh dương, mới toanh, đang treo lủng lẳng trước ngực của ông ta.

"Anh hãy xuống khu phố Canal Street," viên cảnh sát nói, "rồi xin việc lái chiếc xe tải hạng nặng nhất mà anh có thể tìm được. Dưới đó, mấy bà lão hay bị xe tải đâm phải lắm. Biết đâu anh lại thấy cô em ấy trong số đó. Còn nếu không muốn làm vậy, thì tốt hơn hết là anh nên đến trụ sở cảnh sát và nhờ họ cử một thám tử vào việc tìm người em gái của anh."

Tại trụ sở cảnh sát, ông Meeks nhanh chóng nhận được sự giúp đỡ. Một lệnh báo động chung đã được phát đi, và các bản sao bức ảnh của bà Mary Snyder, do người anh trai cung cấp, cũng được gửi đến các đồn cảnh sát lân cận. Tại trụ sở trên phố Mulberry, vị cảnh sát trưởng đã giao việc này cho Thám tử Mullins.

Vị thám tử kéo Meeks sang một bên và nói:

"Vụ này không khó giải quyết đâu. Anh hãy cạo sạch râu, bỏ đầy túi những điếu xì gà loại ngon, rồi gặp tôi tại quán cà phê của khách sạn Waldorf vào lúc ba giờ chiều nay."

Ông Meeks đã làm theo đúng như vậy. Ông gặp thám tử Mullins ở đó. Họ cùng uống một chai rượu vang đắt tiền, trong khi viên thám tử đặt các câu hỏi về người phụ nữ mất tích.

"Nào," Mullins nói, "New York là một thành phố lớn, nhưng chúng tôi đã có phương pháp bài bản cho công việc của một thám tử. Có hai cách để tìm em gái anh. Chúng ta sẽ thử một cách trước. Anh nói bà ấy năm mươi hai tuổi phải không?"

"Hơn một chút," ông Meeks nói.

Viên thám tử dẫn người khách miền Tây đến văn phòng đại diện quảng cáo của một trong những tờ nhật báo lớn nhất. Tại đó, ông ta viết nội dung "quảng cáo" sau đây rồi đưa cho ông Meeks xem:

"Cần tuyển gấp một trăm nữ diễn viên múa phụ họa có ngoại hình đẹp cho một vở hài kịch âm nhạc mới. Đến ghi tên vào bất kỳ lúc nào trong ngày tại số... đường Broadway."

Ông Meeks tỏ vẻ bất bình.

"Em gái tôi," ông nói, "là một người phụ nữ lớn tuổi, nghèo mạt và chịu thương chịu khó. Tôi không thấy một mẩu quảng cáo kiểu này giúp ích được gì cho việc tìm kiếm nó."

"Thôi được rồi," viên thám tử nói. "Tôi đoán là anh không rành New York lắm. Nhưng nếu anh không ưng ý kế hoạch này thì ta sẽ thử cách khác. Cách đó thì chắc ăn trăm phần trăm. Chỉ có điều chi phí sẽ cao hơn."

"Đừng bận tâm chuyện tốn kém," ông Meeks nói; "chúng ta hãy thử cách thứ hai đó xem sao."

Viên thám tử dẫn ông ta quay trở lại khách sạn Waldorf. "Anh hãy thuê một phòng có phòng ngủ và phòng khách," ông ta gợi ý, "rồi chúng ta cùng lên đó."

Mọi việc được thu xếp xong xuôi, và cả hai được dẫn đến một căn phòng thượng hạng ở tầng bốn. Ông Meeks lộ vẻ bối rối. Vị thám tử thả mình xuống chiếc ghế bành bọc nhung rồi lấy hộp đựng xì gà ra.

"Tôi quên chưa bảo anh, anh bạn ạ," nhà thám tử nói, "lẽ ra anh nên thuê phòng theo tháng. Như vậy họ sẽ không 'chặt chém' anh đắt đỏ đến thế này đâu."

"Thuê theo tháng ư!" ông Meeks thốt lên. "Ý ông là sao?"

"Ồ, làm việc theo cách này sẽ tốn nhiều thời gian lắm đấy. Tôi đã bảo là chi phí sẽ cao hơn mà. Chúng ta phải đợi đến mùa xuân thôi. Lúc đó cuốn danh bạ mới của thành phố sẽ được phát hành; rất có thể tên và địa chỉ của em gái anh sẽ có trong đó."

Ông Meeks lập tức chấm dứt công việc với viên thám tử của sở cảnh sát thành phố. Ngay hôm sau, có người khuyên ông ta nên tìm đến Shamrock Jolnes – vị thám tử tư lừng danh ở New York, người nổi tiếng với mức thù lao cắt cổ nhưng lại có khả năng giải quyết các vụ án bí ẩn và điều tra tội phạm một cách thần kỳ.

Sau khi chờ đợi suốt hai tiếng đồng hồ tại phòng ngoài văn phòng của vị thám tử lừng danh, ông Meeks được mời vào phòng làm việc. Thám tử Jolnes khoác chiếc áo choàng màu tím, đang ngồi  bên bàn cờ khảm ngà, trước mặt là một cuốn tạp chí, và ông ta đang cố gắng tìm giải đáp cho một trò chơi trinh thám bí ẩn, có tên là "Chúng Nó". Gương mặt thanh tú thoát lên vẻ thông minh, với đôi mắt sắc bén cùng mức thù lao tính theo từng giờ của vị thám tử lừng danh này vốn đã quá nổi tiếng, chẳng cần phải mô tả thêm nữa.

Ông Meeks trình bày mục đích chuyến ghé thăm của mình. "Thù lao của tôi, nếu thành công, sẽ là 500 đô la," Shamrock Jolnes nói.

Ông Meeks cúi đầu chấp thuận mức giá đó.

“Tôi sẽ đảm nhận trường hợp của ông, ông Meeks,” cuối cùng, thám tử Jolnes nói. "Sự biến mất của những người ở thành phố này luôn là một vấn đề thú vị đối với tôi. Tôi nhớ một trường hợp mà tôi đã giải quyết thành công cách đây một năm. Một gia đình họ Clark đột nhiên biến mất khỏi một căn phòng nhỏ nơi họ đang thuê. Tôi đã theo dõi tòa nhà chung cư đó trong hai tháng để tìm manh mối. Một ngày nọ, tôi chợt nhận ra rằng một người bán sữa và cậu bé bán tạp hóa luôn đi lùi khi họ mang đồ lên lầu. Theo suy luận mà quan sát này mang lại cho tôi, ngay lập tức, tôi tìm được gia đình mất tích. Họ đã chuyển đến một căn phòng khác, ngang qua hành lang và đổi họ thành Kralc. Đánh vần ngược của chữ Clark"

Sau đó, thám tử Shamrock Jolnes cùng thân chủ đến khu nhà trọ nơi bà Mary Snyder từng sống, và vị thám tử yêu cầu được xem căn phòng mà bà ta đã ở. Kể từ khi bà ta mất tích, chưa có ai khác đến thuê căn phòng này.

Căn phòng nhỏ hẹp, tồi tàn và có rất ít đồ đạc. Ông Meeks ngồi ủ rũ trên một chiếc ghế gãy, trong khi vị thám tử lừng danh tỉ mỉ tìm kiếm manh mối trên các bức tường, sàn nhà và vài món đồ trong phòng đã cũ kỹ, ọp ẹp.

Sau nửa giờ đồng hồ, thám tử Jolnes đã thu thập được một vài món đồ trông có vẻ chẳng ăn nhập gì với nhau: một chiếc ghim cài mũ màu đen rẻ tiền, một mảnh giấy xé ra từ tờ chương trình của màn trình diễn trên sân khấu, và phần còn lại của một tấm thẻ nhỏ bị xé rách, trên đó có ghi chữ "left (bên trái)" và  "C 12".

Thám tử Shamrock Jolnes tựa người vào bệ lò sưởi suốt mười phút, chống tay lên đầu, vẻ mặt thông minh lộ rõ ​​sự đăm chiêu suy nghĩ. Sau khoảng thời gian đó, ông ta hào hứng thốt lên:

"Nào, ông Meeks; việc này đã được giải quyết. Tôi có thể đưa ông đến thẳng ngôi nhà nơi em gái ông đang sống. Và ông không cần phải lo lắng gì về sự an ổn của bà ấy đâu, bởi bà ấy đang có dư dả tiền bạc — ít nhất là vào lúc này."

Ông Meeks cảm thấy vừa vui sướng vừa kinh ngạc.

"Ông đã làm cách nào vậy?" ông ta hỏi, giọng đầy vẻ ngưỡng mộ.

Có lẽ điểm yếu duy nhất của thám tử Jolnes chính là niềm tự hào nghề nghiệp về những thành tựu tuyệt vời của mình trong lĩnh vực điều tra. Ông ta luôn sẵn lòng khiến người nghe phải trầm trồ và thích thú khi mô tả các phương pháp của mình.

"Bằng phương pháp loại trừ," thám tử Jolnes nói, trong khi bày các manh mối lên chiếc bàn nhỏ, "tôi đã loại bỏ được một số khu vực trong thành phố mà bà Snyder có thể đã chuyển đến. Ông thấy chiếc ghim cài mũ này chứ? Nó giúp loại trừ Brooklyn. Chẳng người phụ nữ nào lại định bước lên xe điện ở khu Cầu Brooklyn mà không chắc chắn mình có sẵn một chiếc ghim cài mũ để dùng làm vũ khí giành lấy chỗ ngồi. Và giờ tôi sẽ chứng minh cho anh thấy rằng bà ấy không thể nào đến Harlem được. Đằng sau cánh cửa này có hai chiếc móc gắn trên tường. Bà Snyder đã treo chiếc mũ của mình lên một chiếc móc và chiếc khăn choàng lên chiếc còn lại. Ông có thể thấy phần gấu của chiếc khăn choàng đã treo ở đó đã dần tạo thành một vệt bẩn trên vách tường. Vết hằn rất sắc nét, chứng tỏ chiếc khăn không có tua rua. Thử hỏi, đã bao giờ có trường hợp một người phụ nữ trung niên khoác khăn choàng bước lên tàu đi Harlem mà chiếc khăn lại không có tua rua vướng vào cổng soát vé, gây cản trở cho những hành khách đi sau chưa? Vậy là ta loại được Harlem."

"Vì vậy, tôi kết luận rằng bà Snyder không chuyển đi đâu quá xa cả. Trên mảnh bìa rách này, anh thấy có chữ 'Left' (Bên Trái), chữ cái 'C' và con số '12'. Tôi tình cờ biết rằng số 12 Đại lộ C là một nhà trọ hạng sang, vượt quá khả năng chi trả của em gái anh — theo như chúng ta phỏng đoán. Thế nhưng, tôi lại tìm thấy mảnh chương trình của buổi trình diễn sân khấu này, bị vò nát thành một hình thù kỳ quặc. Nó mang ý nghĩa gì? Có lẽ chẳng có ý nghĩa gì với ông cả, thưa ông Meeks; nhưng nó lại nói lên rất nhiều điều với người có thói quen và sự rèn luyện để nhận biết cả những chi tiết nhỏ nhặt nhất."

"Ông đã nói với tôi rằng em gái ông làm nghề lau dọn; bà ấy chuyên cọ rửa sàn nhà tại các văn phòng và hành lang. Hãy thử giả định rằng bà ấy nhận công việc tương tự tại một nhà hát. Thưa ông Meeks, đâu là nơi mà các đồ trang sức quý giá thường bị đánh rơi nhất? Tất nhiên là ở các nhà hát rồi. Ông hãy nhìn vào mảnh giấy của chương trình diễn này. Hãy quan sát vết hằn hình tròn trên đó; nó từng được dùng để gói một chiếc nhẫn – có lẽ là một chiếc nhẫn rất có giá trị. Bà Snyder đã nhặt được chiếc nhẫn khi đang làm việc tại nhà hát. Bà vội vã xé một mảnh chương trình, gói chiếc nhẫn lại cẩn thận rồi giấu vào trong ngực áo. Hôm sau, bà bán nó đi và, với số tiền kiếm được, bà tìm một nơi ở thoải mái hơn. Khi lần theo chuỗi sự việc đến đây, tôi thấy địa chỉ số 12 Đại lộ C hoàn toàn không có gì là bất hợp lý cả. Chính tại đó, chúng ta sẽ tìm thấy em gái ông, thưa ông Meeks."

Nhà thám tử Shamrock Jolnes kết thúc bài diễn thuyết đầy thuyết phục của mình bằng nụ cười của một nghệ sĩ đang đắc ý. Sự ngưỡng mộ của ông Meeks lớn đến mức ông ta không thốt nên lời. Rồi sau đó,  cả hai cùng đến số 12 Đại lộ C; đó là một ngôi nhà xây bằng đá nâu theo lối kiến ​​trúc cổ điển, tọa lạc tại một khu dân cư thịnh vượng và sang vọng.

Họ bấm chuông và được thông báo rằng không ai ở đó biết đến người phụ nữ nào tên là Snyder, cũng như không có người thuê nhà mới nào chuyển đến đây trong suốt sáu tháng qua.

Khi quay trở lại vỉa hè, ông Meeks xem xét kỹ lại những manh mối mà ông ta đã mang theo từ căn phòng cũ của em gái mình.

"Tôi chẳng phải là thám tử gì cả," ông ta nói với thám tử Jolnes trong khi đưa mảnh giấy chương trình kịch lên sát mũi, "nhưng tôi thấy dường như thứ được gói trong mảnh giấy này không phải là chiếc nhẫn, mà là một trong những viên kẹo bạc hà tròn. Còn mảnh giấy có ghi địa chỉ kia trông giống như cuống vé đi xem kịch, ghế số 12, hàng C, lối đi bên trái."

Ánh mắt của thám tử Shamrock Jolnes bỗng trở nên xa xăm.

"Tôi nghĩ ông nên tham khảo ý kiến ​​của Juggins," ông ta nói.

"Juggins là ai?" Ông Meeks hỏi.

Thám tử Jolnes nói, "Ông ta là người đứng đầu một trường phái thám tử hiện đại mới. Phương pháp của họ khác với chúng tôi, nhưng người ta nói rằng Juggins đã giải được những vụ án cực kỳ hóc búa. Tôi sẽ đưa anh đến gặp ông ấy."

Họ gặp vị thám tử Juggins lừng danh tại văn phòng của ông ta. Ông ta là một người đàn ông nhỏ thó với mái tóc bạc màu, đang mải mê đọc một trong những tác phẩm của Nathaniel Hawthorne; một tiểu thuyết gia kiêm nhà văn viết truyện ngắn người Mỹ, nổi tiếng với các tác phẩm thuộc dòng văn học lãng mạn u tối và phong cách vừa bí ẩn, vừa kinh dị.

Hai vị thám tử lừng danh thuộc hai trường phái khác nhau trịnh trọng bắt tay nhau, và ông Meeks được giới thiệu.

"Hãy trình bày các sự việc," thám tử Juggins nói trong khi vẫn tiếp tục đọc sách.

Khi ông Meeks dứt lời, vị thám tử tài ba, gấp cuốn sách lại và nói:

"Có phải tôi hiểu đúng rằng em gái ông năm mươi hai tuổi, có một nốt ruồi lớn bên cánh mũi, là một góa phụ nghèo khó kiếm sống chật vật bằng nghề lau chùi, lại còn có vóc dáng tầm thường và gương mặt kém nhan sắc?"

"Chính xác là như vậy," ông Meeks thừa nhận. Thám tử Juggins đứng dậy và đội mũ lên.

"Trong mười lăm phút nữa," ông ta nói, "tôi sẽ quay lại và mang cho anh địa chỉ hiện tại của bà ấy."

Thám tử Shamrock Jolnes tái mặt nhưng cố gượng cười.

Đúng thời hạn đã định, thám tử Juggins quay lại và xem lại mảnh giấy nhỏ đang cầm trên tay.

"Em gái của ông, bà Mary Snyder," ông ta điềm tĩnh thông báo, "hiện đang ở số 162 phố Chilton. Bà ấy ở trong căn phòng phía sau hành lang, trên tầng năm. Ngôi nhà chỉ cách đây bốn dãy phố," ông ta nói tiếp, hướng về phía ông Meeks. "Ông hãy đến đó kiểm chứng điều tôi nói, rồi quay lại đây. Tôi tin chắc rằng thám tử Jolnes sẽ đợi ông."

Ông Meeks vội vã đi ngay. Chỉ hai mươi phút sau, ông ta đã quay lại với vẻ mặt rạng rỡ.

"Em tôi vẫn bình an vô sự!" ông ta reo lên. "Ông muốn thù lao bao nhiêu?"

"Hai đô la," thám tử Juggins đáp.

Sau khi ông Meeks thanh toán xong và rời đi, thám Shamrock Jolnes đứng trước mặt thám tử Juggins, tay cầm chiếc mũ.

"Nếu không quá phiền," ông ta ấp úng -- "nếu ông có thể nể tình giúp tôi -- liệu ông có ngại..."

"Tất nhiên là không rồi," thám tử Juggins vui vẻ nói. "Để tôi nói cho ông nghe cách tôi làm. Ông còn nhớ những đặc điểm nhận dạng của bà Snyder chứ? Ông đã bao giờ thấy một người phụ nữ như vậy mà lại không trả góp hàng tuần cho một bức chân dung của mình được phóng to vẽ bằng phấn màu chưa? Cái hãng lớn nhất nước chuyên làm loại tranh đó nằm ngay gần đây thôi. Tôi đã đến đó và tra địa chỉ của bà Mary Snyder trong sổ sách. Chỉ có vậy thôi."

Bùi Phạm Thành

(Đặc San Lâm Viên)

Nguyên tác:

The Sleuths

by O. Henry

https://americanliterature.com/author/o-henry/short-story/the-sleuths