Công Án Thiền 144 - Tóm Tắt Của Từ Minh

Thuỷ Nham nghĩ đã đạt Thiền

Nên rời tu viện lên đường viễn du

Nhiều năm sau ghé lại chùa

Khi đi xanh tóc, bây giờ điểm sương 

Từ Minh, thầy cũ, hỏi rằng:

“Tóm tắt Phật giáo chỉ bằng một câu."

Thuỷ Nham trả lời một câu:

“Núi không mây phủ, trăng sâu đáy hồ."

 Từ Minh nói “Anh bây giờ

Răng thưa, tóc bạc vẫn chưa hiểu Thiền

Loay hoay lý luận triền miên

Vòng sinh tử đã như xiềng xích chân."

Thuỷ Nham nhỏ lệ thưa rằng:

“Xin thầy tóm tắt chỉ bằng một câu.”

Từ Minh liền lập lại câu:

“Núi không mây phủ, trăng sâu đáy hồ."

    

Thuỷ Nham như tỉnh cơn mơ

Bao năm mỏi mệt bây giờ biết đây

Kinh sách tụng niệm hàng ngày

Như là con vẹt ngày ngày đọc kinh

Không hiểu chính lời của mình

Nói mà chẳng hiểu là mình nói chi

Nhưng khi bình tâm nghe thì

Lời Thiền tánh Phật ấy thì ngộ ra.

Bùi Phạm Thành

Ngày 2 tháng 8 năm 2023

---

144. Tóm Tắt Của Từ Minh

Thuỵ Nham nghĩ rằng mình đã đạt được điều gì đó về Thiền, đã rời tu viện của Từ Minh khi vẫn còn là một nhà sư trẻ để du hành khắp Trung hoa. Nhiều năm sau, khi ông ta trở lại thăm tu viện, người thầy cũ của ông hỏi: "Hãy tóm tắt cho ta biết về Phật giáo?"

Thuỵ Nham đáp: “Nếu núi không có mây, thì ánh trăng sẽ xuyên qua mặt hồ.”

Từ Minh tức giận nhìn người học trò cũ và nói: "Anh già rồi, tóc bạc răng thưa mà vẫn còn có tư tưởng Thiền như vậy. Làm sao thoát khỏi vòng sanh tử được?"

Thuỵ Nham cúi đầu và nước mắt chan hoà. Sau một vài phút, ông ta nói: "Xin thầy vui lòng tóm tắt cho con biết về Phật giáo."

Từ Minh trả lời: “Nếu núi không có mây, thì ánh trăng sẽ xuyên qua mặt hồ.”

Trước khi vị thầy dứt lời, Thuỵ Nham chợt giác ngộ.

Câu trả lời của Thuỵ Nham rất đẹp và hay. Nhưng Thiền sư Từ Minh biết đó chỉ là lời nói - một khái niệm đẹp đẽ, triết học và trí thức. Sự tức giận của thầy buộc Thuỵ Nham phải đối mặt với sự thật; Phật giáo của ông dựa trên ý tưởng, không phải kinh nghiệm. Sau đó, rất khiêm tốn, ông hỏi Từ Minh Phật giáo là gì. Từ Minh đã đưa ra câu trả lời giống hệt như của ông, nhưng chỉ có các từ ngữ là giống nhau. Từ "quả táo" không phải là quả táo thực sự. Thuỵ Nham cuối cùng cũng thưởng thức được quả táo.

144. Jimyo's Summary

Suigan (Cuiyan, Ts'ui-yen Ling-ts'an, Suigan Reisan, 9th-10th Century), thinking he had attained something of Zen, left Jimyo's (Shishuang Chuyuan, 石霜楚圓, Shih-shuang Ch'u-yuan; [Jimyo] Sekiso Soen, 986-1039) monastery when he was still a young monk to travel all over China. 

Years later, when he returned to visit the monastery, his old teacher asked, "Tell me the summary of Buddhism?" Suigan answered, "If a cloud does not hang over the mountain, the moonlight will penetrate the waves of the lake." Jimyo looked at his former pupil in anger and said, "You are getting old; your hair is white and your teeth are sparse, yet you still have such ideas of Zen. How can you escape birth and death?" Suigan bent his head and tears washed his face. After a few minutes, he asked, "Please tell me the summary of Buddhism."

"If a cloud does not hang over the mountain," the teacher replied, "the moonlight will penetrate the waves of the lake." Before the teacher had finished speaking, Suigan was enlightened.

Suigan's answer to his teacher's question was beautiful and well said. But Jimyo, the Master, knew it was only words — a beautiful concept, philosophical and intellectualized. The teacher's anger forced Suigan to face the truth; his Buddhism was based on ideas, not experience. Very humbly, he then asked Jimyo what Buddhism is. Jimyo gave the identical answer, but only the words were the same. The word "apple" is not the true apple. Suigan finally tasted the apple.